Đất nước ta đã trải qua hai cuộc kháng chiến thần thánh chống thực dân Pháp và đế quốc Mĩ xâm lược. Đối với những người đã từng trải qua khói lửa của cuộc chiến, thanh xuân của họ chắc chắc in đậm câu chuyện về chàng thanh niên Pavel Korchagin trong cuốn tiểu thuyết “Thép đã tôi thế đấy” của nhà văn Nga Nikolai A. Otrovsky.
Nikolai A. Otrovsky viết “Thép đã tôi thế đấy” (Nguyên bản tiếng Nga là Как закалялась сталь !) trong thời kỳ của những cuộc đấu tranh giai cấp đang diễn ra hết sức dữ dội trên thế giới, thời kỳ mà lý tưởng là nguồn sống, là sức mạnh đối với rất nhiều thanh niên trẻ trong xã hội.
Nhân vật chính của tác phẩm là Pavel Korchagin, một thanh niên lớn lên trong hoàn cảnh khó khăn của đất nước, mang trong mình lòng yêu Tổ quốc cao cả, anh đã đi theo tiếng gọi của lý tưởng giai cấp lúc đó, cống hiến sức trẻ của mình phục vụ cho Tổ quốc, cho cách mạng. Anh hăng hái, hồ hởi cống hiến sức trẻ thanh niên của mình cho những công việc phục vụ nhân dân, phục vụ Tổ quốc. Cuộc sống của Pavel tưởng chừng như đặt dấu chấm hết khi anh bị mắc bệnh thương hàn, bại liệt, mù, vôi hóa cuộc sống và vĩnh viến phải gắn cuộc đời mình trên chiếc xe lăn... Nhưng rồi tinh thần, ý chí gang thép của người chiến sĩ cộng sản đã giúp anh không lùi bước trước khó khăn và thách thức, không ngừng tin tưởng và hi vọng. Cuối cùng Pavel cũng tìm ra một cuộc sống mới, một bước ngoặt mới trong cuộc đời: viết sách. Anh lại phấn chấn, giống như được cầm vũ khí mới và quay trở về hàng ngũ chiến đấu. Pavel đã để lại một bài học vô cùng sâu sắc về cuộc sống dành cho biết bao thế hệ độc giả sau này:
“Cái quý nhất của con người ta là sự sống Đời người chỉ sống có một lần. Phải sống sao cho khỏi xót xa, ân hận vì những năm tháng đã sống hoài, sống phí, cho khỏi hổ thẹn vì dĩ vãng ti tiện và hèn đớn của mình, để khi nhắm mắt xuôi tay có thể nói rằng: tất cả đời ta, tất cả sức ta, ta đã hiến dâng cho sự nghiệp cao đẹp nhất trên đời, sự nghiệp đấu tranh giải phóng loài người...”
Năm 1954, lần đầu tiên ở Việt Nam, “Thép đã tôi thế đấy” được dịch sang tiếng Việt. Thời gian ấy, trong các chiến hào Điện Biên Phủ mù mịt đạn bom, khói lửa, các chiến sĩ của chúng ta đã chuyền tay nhau bản dịch tóm lược tác phẩm này với cái tên “Luyện thành gang thép”. Và trong suốt hơn 60 năm qua, tác phẩm này đã trở thành cuốn sách gối đầu giường của nhiều thế hệ thanh niên Việt Nam. Nhân vật Paven là sự thể hiện những phẩm chất chính trị, tinh thần cao quý, lòng trung thành sâu sắc của người thanh niên Xô Viết đối với Đảng, với Tổ quốc, với nhân dân. Sức mạnh và tính hấp dẫn của hình ảnh Paven chính là ở chỗ trong con người Paven đã tổng hợp được những phẩm chất tốt đẹp nhất và điển hình nhất của thanh niên Xô Viết thời ấy. Tác phẩm lột tả được niềm tự hào của người thanh niên trẻ khi vượt qua những thử thách cam go bằng sức mạnh của niềm tin và khát khao được sống, được cống hiến, được bùng cháy trọn vẹn ngọn lửa đời mình cho Tổ quốc, cho Cách mạng. Tác phẩm đã truyền lại cho những độc giả là thanh niên ngọn lửa và chất thép hào hùng, một thứ rất cần thiết trong hành trang vào đời của các bạn trẻ để họ có thể sống một cuộc sống có ý nghĩa. Cuốn tiểu thuyết sau này đã được dịch ra hơn 70 thứ tiếng và in ra ở hơn 80 nước.
Cuốn tiểu thuyết “Thép đã tôi thế đấy” ra đời khi Otrovsky trải qua những ngày tháng vô cùng khó khăn, gian khổ: bị bại liệt, bị mù và bệnh tật không ngừng tàn phá cơ thể. Có thể nói, Pavel Korchagin chính là hiện thân của tác giả Otrovsky, mỗi trang viết chính là một sự trải nghiệm; đồng thời thể hiện sự cố gắng nỗ lực không ngừng của ông trong cuộc sống. Pavel chính là tấm gương lớn cho thế hệ thanh niên Việt Nam một thời sẵn sàng hi sinh, xả thân vì Tổ quốc, vì sự nghiệp giải phóng dân tộc. Liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc đã từng viết trong Nhật kí“Mãi mãi tuổi hai mươi” của mình rằng: “Cuộc sống của Pavel là một dòng mùa xuân bất tận giữa cuộc đời. Đó là cuộc sống của người Đảng viên trẻ tuổi, cuộc sống của một chiến sĩ hồng quân. Mình thèm khát được sống như thế. Sống trọn vẹn cuộc đời dành cho Đảng, cho giai cấp. Sống vững vàng trước những cơn bão táp của cách mạng và của cuộc đời riêng..."
Thư viện xin trân trọng giới thiệu đến tất cả quý thầy (cô) cuốn sách “Thép đã tôi thế đấy” của nhà văn Nikolai Otrovsky do nhà xuất bản Văn học phát hành năm 2020. Sách hiện có tại thư viện, kính mời các thầy cô cùng đón đọc.
Trân trọng kính chào!